پایگاه اطلاع رسانی

سازمان حج و زیارت

حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسن قرائتی، رئیس ستاد اقامه نماز كشور

مسجد باید این‌گونه باشد

مسجد باید این‌گونه باشد

مسجد به عنوان جایگاه عبادت مسلمانان، از مهم‌ترین نهادهای جامعه‌ی اسلامی با كاركردی چندمنظوره به شمار می‌آید و همواره در طول تاریخ اسلام نقشی بنیادین و اصلی ایفا نموده است. در پیروزی انقلاب اسلامی، مسجد به عنوان پایگاه اصلی انقلاب نقش‌آفرینی كرد و امروز هم مسجد در كانون تحولات بیداری اسلامی در منطقه قرار دارد.

اما مسجد مورد نظر اسلام و طراز انقلاب اسلامی چگونه باید باشد؟ حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسن قرائتی، رئیس ستاد اقامه نماز كشور و صاحب تفسیر «نور» ویژگی‌های لازم برای مسجد و نیز آفات متوجه آن را این‌گونه برشمرده است:
 
در اهمیت مسجد همین بس كه خداوند می‌فرماید من كره‌ی زمین را كه خلق كردم، ابتدا مسجدالحرام را برای عبادت قرار دادم. «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ» (آل عمران، ۹۶) پیامبر اكرمصلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در بدو ورود به مدینه اولین كاری كه انجام دادند، ساختن مسجد بود. در قبا مسجد ساختند، بعد از ورود به مدینه هم مسجد ساختند.
 
مسجد خیلی مورد توجه اسلام است. اصولاً محل‌های عبادت حتی اگر مربوط به غیر مسلمانان باشد، در اسلام احترام زیادی دارد. در قرآن آمده است كه: «لَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثيراً» (حج، ۴۴) می‌فرماید باید مقابل متجاوزین ایستاد وگرنه صومعه‌ها و دیرها و مساجد كه محل عبادت هستند، خراب می‌شود. پس باید عده‌ای قیام كنند تا این مراكز عبادت آسیبی نبیند.
 
در اسلام نماز خواندن در مسجد آن‌قدر اهمیت دارد كه می‌گویند اگر انسان نماز اول وقتش را تأخیر بیندازد اما در مسجد بخواند، بهتر است از این ‌كه نمازش را اول وقت و در خانه بخواند.
 
در مسجد اسلامی، شور و بهجت عبادت خالص با نشاط زندگی پاك و خردمندانه و سالم، در هم می‌آمیزد و فرد و جامعه را به طراز اسلامی آن نزدیك می‌كند. مسجد، مظهر آمیختگی دنیا و آخرت و پیوستگی فرد و جامعه در دیدگاه و اندیشه‌ی مكتب اسلام است. (رهبر انقلاب، ۱۳۸۹/۷/۲۰)
 

مسجد در اسلام محلی است كه باید استفاده‌ی چندمنظوره داشته باشد. در صدر اسلام مسجد كوفه محل مشورت، قضاوت، سؤال و جواب، عبادت و دیگر امور بود. مسجد باید به محور فعالیت‌های دینی و فرهنگی در جامعه‌ی اسلامی تبدیل بشود. مؤمنین باید مسجد را به عنوان محور فعالیت‌های خودشان قرار بدهند. حتی برنامه‌ی روزانه‌ی خود را با توجه به وقت نماز در مسجد تنظیم كنند. مؤمنین می‌توانند قرار ملاقات‌های خود را در مسجد قرار دهند.
 
مسجد باید به گونه‌ای باشد كه همه‌ی مردم به‌راحتی در برنامه‌های آن شركت كنند. این‌گونه نباشد كه مسجد در اختیار حزب یا گروه خاصی باشد و این مسأله باعث شود كه عده‌ای از مردم به مسجد نیایند. مراكز فرهنگی دیگر مانند حسینیه‌ها باید مؤید مسجد باشند و نه رقیب آن. این‌گونه نباشد كه مثلاً در ایام محرم در كنار مسجدی یك حسینیه برپا شود و جوان‌ها به حسینیه بروند و پیرمردها به مسجد.
 
در سال‌های دفاع مقدس، بیش از ۹۰ درصد شهدای ما از مساجد بودند و نه از مراكز دیگر. بنابراین ما باید به مسجد بیش از آن‌چه كه امروز بها می‌دهیم توجه كنیم. روحانیون ما باید توجه بیشتری به مسجد داشته باشند. این‌گونه نباشد كه عده‌ای از روحانیون به خاطر مشغله‌ها‌ی دولتی مساجد را رها كنند. مسجد همواره در اولویت است.
 
 برنامه‌های مسجد
 مساجد ما باید علاوه بر این‌‌كه محل عبادت، نماز و دعا باشند، هركدام پاسخگوی یك نیاز مشخص و ویژه‌ای هم باشند. مثلاً یك مسجدی باشد كه پاسخگوی شبهات جوانان باشد و بتواند برای كسانی كه سالی یك بار و آن هم در شب قدر به مسجد می‌آیند، حرف داشته باشد. آدم شبهه‌دار مانند آدم تیرخورده است. باید تیر را از پایش كشید. باید شبهه‌ی او را برطرف كرد وگرنه شاید از دست برود.
 
یك مسجدی باشد كه در آن برای بچه‌ها قصه بگویند. بچه‌ی كوچك كه تحمل دعای طولانی را ندارد. بنابراین در كنار مساجد ما باید یك اتاقكی باشد كه بچه‌ها در آن بازی كنند. برای آنها اشعار و سرودهای خوب دینی بخوانند. در یكی از كشورهای كوچك عربی برای بچه‌های ابتدایی سرود درست كرده بودند بر وزن این شعر فارسی كه «من راست می‌گم همیشه، دروغ سرم نمی‌شه» آنها می‌گفتند «ساداتی ‌الائمه، بابُ نَجاة ‌الأمّة، اَوّلهم علیٌّ، آخرهم مهدیٌ». باید برای بچه‌ها خوراك بچگانه درست كنیم و در مسجد این خوراك را عرضه كنیم.
 
یك مسجد دیگری باید باشد كه برای اساتید دانشگاه برنامه‌های ویژه داشته باشد. منبر و وعظ و نماز و امام جماعت این مسجد باید جور دیگری باشد. یعنی ما باید برای انواع نیازها، انواع پاسخ‌ها را در مسجد عرضه كنیم. در حدیث داریم كسی كه به مسجد برود، هشت مطلب نصیبش می‌شود. یكی از آنها علم مستطرف است. علم مستطرف یعنی حرف تازه. یعنی پیشنماز باید هر روز مطالعه‌ی جدید كند و مطالب جدیدی را به مردم عرضه كند.
 
جلسات معرفتی و معنوی مسجد باید به صورت تناوبی برگزار شود. این‌طور نباشد كه دهه‌ی اول محرم در یك خیابان چندین جا روضه باشد، اما چند ماه بعد هیچ خبری از مجلس وعظ در آن خیابان نباشد. همچنین مناسب است پیشنماز مسجد در مناسبت‌های مختلف از روحانیون منبری خوب دعوت كند كه مردم نهایت استفاده را از برنامه‌های مسجد ببرند.
 
غیر از صدای اذان نباید صدایی از مسجد پخش شود؛ چه به اسم مناجات، چه به اسم پیش‌خوانی یا سحرخوانی. هیچ مرجعی اجازه نمی‌دهد كه شما قبل از اذان صبح مردم را از خواب بیدار كنید. فقط برای اذان می‌شود مردم را برای نماز از خواب بیدار كرد.
 

درب مسجد نباید بعد از نماز بسته شود. این آفت مسجد است. در خیلی از مسجدها نماز كه خوانده می‌شود، درب مسجد بسته می‌شود. توجیه‌شان هم این است كه ما نمی‌توانیم یك مسجد بزرگ را با كولرها یا بخاری‌ها و چراغ‌های روشن باز نگهداریم برای این‌كه یك نفر می‌خواهد نماز بخواند. بله این درست است، اما شما می‌توانید در حیاط مسجد، یك جایی را بگذارید مخصوص نماز خواندنِ بعد از وقت جماعت. یك وقت كسی مسافر است، رهگذر است، می‌خواهد نماز بخواند، درب مسجد باید باز باشد.
 
غیر از صدای اذان نباید صدایی از مسجد پخش شود؛ چه به اسم مناجات، چه به اسم پیش‌خوانی یا سحرخوانی. هیچ مرجعی اجازه نمی‌دهد كه شما قبل از اذان صبح مردم را از خواب بیدار كنید. فقط برای اذان می‌شود مردم را برای نماز از خواب بیدار كرد.
 
در مسجد همه‌ی افراد حق برابر دارند. اگر یك بچه‌ی دوساله آمد در مسجد نشست، هیچ‌كس حق ندارد او را از سر جایش بلند كند. همه‌ی مسلمانان در مسجد یك حق مساوی دارند.
 
 ساختمان مسجد
 مسجد باید محكم، ساده و بدون تزئینات باشد. اگر مساجد ما این‌گونه می‌بود، ما الان نباید هیچ شهرك و روستای بدون مسجد داشته باشیم. اما اگر برویم دنبال هزینه‌های تزئینات برای مسجد، هزاران منطقه‌ی بی‌مسجد خواهیم داشت. مسجد باید كوچك و فراوان و در دسترس باشد. نه این‌كه بزرگ، كم‌تعداد و دور از دسترس باشد. مگر چقدر انسان همت می‌كند كه بلند شود مسافت زیادی را طی كند تا به یك مسجد برسد؟
 
مسجد باید جایگاهی داشته باشد برای كسانی كه نمی‌توانند داخل مسجد شوند اما می‌خواهند از برنامه‌های مسجد استفاه كنند. مسجد امام علی علیه‌السلام در هامبورگ كه مركز تبلیغ دكتر بهشتی بود، یك بنای دایره‌شكلی بود كه از یك دایره‌ی مركزی و یك حاشیه‌ی پیرامونی تشكیل شده بود. مسلمانان در دایره‌ی مركز آن و غیر مسلمانان یا كسانی كه نمی‌توانستند وارد مسجد شوند، در حاشیه‌ی پیرامونی می‌نشستند. به این ترتیب وقتی كسی سخنرانی می‌كرد و جمعیت را نگاه می‌كرد، همه در یك سطح قرار می‌گرفتند و این امكان وجود داشت كه همگان از برنامه‌های مسجد استفاده كنند.
  آلبوم تصاویر
 كاشی‌كاری‌های مسجد باید در موضوعات و معارف مسجد و قابل استفاده برای مردم باشد. مثلاً شكیات نماز، شرایط امام جماعت و آداب مسجد را با خط خوانا و زیبا در آن نوشته باشند. یعنی كاشی‌كاری‌ها باید الهام‌بخش باشد. ما آمده‌ایم با خط كوفی كه هیچ‌كس از آن سر در نمی‌آورد، آیات و روایات را در كاشی‌كار‌ی‌های مساجد می‌نویسیم و مثلاً دیوار مسجد را تزئین می‌كنیم. این خطوط ناخوانا چه فایده‌ای دارد؟
 
تقسیم مسجد برای آقایان و خانم‌ها باید بر اساس نفرات باشد. این‌گونه نباشد كه بیشتر فضای مسجد را به آقایان بدهند و قسمت كوچ